آشنایی با شرکت های دانش بنیان و قوانین مربوطه

شركت يا موسسه ی خصوصي و يا تعاوني است كه به منظور هم افزايي ،» شركتها و مؤسسات دانش بنیان « علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانش محور، تحقق اهداف علمي و اقتصادی )شامل گسترش و كاربرد اختراع و نوآوری( و تجاری سازی نتايج تحقیق و توسعه )شامل طراحي و تولید كالا و خدمات( در حوزه فناوری های برتر و باارزش افزودهی فراوان به ويژه در تولید نرم افزارهای مربوط تشکیل مي شود.

 

1- انواع شرکتهای دانش بنیان

-1-1 شركتهايي كه فقط اعضای هیات علمي مالک آن هستند.

در صورتي كه سهام دانشگاه كمتر از 05 درصد باشد ، شركت دانش بنیان، شركتي خصوصي است كه بايد تابع قانون تجارت باشد و در اداره ثبت شركتها ثبت شود.

-2-1 شركتهايي كه دانشگاهها نیز در آن مالکیت دارند.

درصورتيكه سهام دانشگاه 05 درصد يا بیشتر باشد، شركت دانشبنیان، شركتي دولتي است.

-2 شاخصهای عمومی و اختصاصی تشخیص شرکتها و مؤسسات دانش بنیان و دانش بنیان نوپا

-1-2 شرکتهای دانش بنیان

شاخصهای تشخیص شركتهای دانشبنیان به دو دسته شاخصهای عمومي و اختصاصي تقسیم مي شوند. شركتهای متقاضي بايد علاوه بر شاخصهای عمومي، شرايط مشخص شده در يکي از سه دسته شاخصهای اختصاصي را نیز احراز نمايند.

-1-1-2 شاخصهای عمومی

· حداقل دو سوم از اعضای هیات مديره ی شركت، حداقل دو مورد از شرايط ذيل را احراز كنند:

  • حداقل دارای مدرک كارشناسي باشند.

  • حداقل سه سال سابقه ی فعالیت كاری يا علمي در حوزه ی فعالیت شركت و يا

  • سابقه ی مديريتي داشته باشند.

  • حداقل يک اختراع ثبت شده ی ارزيابي شده ی داخلي يا يک اختراع بین المللي مرتبط

با حوزه ی كاری شركت داشته باشند.

  •  نیمي از درآمد ناشي از فروش محصولات و خدمات دانش بنیان از طريق قرارداد باشد. )به استثنای شركت هايي كه در مرحله ی تجاری سازی اولین كالای دانش بنیان هستند، مشروط بر آنكه دارای تولید پايلوت موفق همراه با استاندارد و دارای بازار مطمئن يا اعلام نیاز معتبر همراه با قرارداد تولید كالا باشند.(

  • سابقه بیمه پرداختي برای حداقل 3 نفر از كاركنان تمام وقت شركت، حداقل 6 ماه باشد

  •  عدم سوءسابقه و تخلفات مکرر در انجام تعهدات قبلي با وجود امکان انجام تعهدات.

-2-1-2 شاخصهای اختصاصی

شركت متقاضي بايد علاوه بر دارا بودن شاخصهای عمومي، واجد كلیه شرايط اختصاصي در يکي از دسته بندی های زير نیز باشد:

-1-2-1-2 شرکتهای تولیدی محصولات دانش بنیان

  •  تولیدكننده ی كالای دانش بنیان) مطابق فهرست مصوب (.

  •  نهادينه سازی D 131>> BDو بوميسازی دانش فني از طريق تحقیق و توسعه.

  •  دارای گواهينامه ی انطباق استاندارد يا تأيیديه ی معتبر.

  •  نسبت نیروی انساني تمام وقت در بخشهای غیرپشتیباني شركت با درجه

  • کارشناسي و بالاتر فعال در بخشهای مرتبط با تولید كالاهای دانش بنیان شركت به كل كاركنان تمام وقت، حداقل 35 درصد باشد.

  •  هزينه ی تحقیق و توسعه حداقل 7 درصد فروش سالیانه ی شركت باشد.

  •  عرضه ی كالای دانش بنیان يا ارتقای آن هر دو سال يکبار باشد.

-2-2-1-2 شرکتهای تحقیق و توسعه و خدمات طراحی مهندسی

  •  فعالیت تحقیق و توسعه و خدمات طراحي مهندسي مرتبط با يکي از كالاهای دانش بنیان باشد.

  •  نسبت نیروی انساني تمام وقت در بخشهای غیرپشتیباني شركت با درجه كارشناسي و بالاتر فعال در بخشهای مرتبط با خدمات تحقیق و توسعه و طراحي مهندسي شركت، به كل كاركنان تمام وقت، حداقل 05 درصد باشد.

  •  حداقل يک كالا يا خدمت جديد يا بهبوديافته و يا بهبود فرايند در يک سال گذشته عرضه شده باشد.

  •  تولید شركت حداكثر در حد تولید نمونه آزمايشي يا پايلوت باشد.

-3-2-1-2 شرکتهای خدمات تخصصی دانشبنیان

  •  انطباق نوع خدمت با فهرست مصوب.

  •  نسبت نیروی انساني تمام وقت در بخشهای غیرپشتیباني شركت با درجه كارشناسي و بالاتر فعال در بخشهای مرتبط با ارايه خدمات تخصصي دانش بنیان شركت، به كل كاركنان تمام وقت، حداقل 05 درصد باشد.

  •  هزينه تحقیق و توسعه مرتبط با خدمات تخصصي دانش بنیان حداقل 7 درصد فروش سالیانه شركت باشد.

  • حداقل درآمد سالیانهی شركت برابر يک میلیارد ريال به قیمت ثابت سال 11 باشد.

-2-2 شرکتهای دانش بنیان نوپا

شركتهای دانش بنیان نوپا بايد همه ی شاخص های زير را احراز نمايند:

  • تولیدكننده و يا دارای برنامه طراحي و تولید كالای دانش بنیان مورد تايید مركز رشد يا پارک علم و فناوری مربوط يا ستاد فناوری راهبردی مربوط باشد. نهادينه سازی و بومي سازی دانش فني از طريق تحقیق و توسعه صورت پذيرد.

  • دارای عملکرد تحقیق و توسعه باشد.

  •  شركت دارای 2 نفر نیروی انساني تمام وقت باشد.

  • حداقل يک سال از تاريخ ثبت آن گذشته باشد.

  • عدم سوءسابقه و تخلفات مکرر در انجام تعهدات قبلي باشد.

  • دوسوم اعضای هیات مديره دارای حداقل دو مورد از شرايط زير باشد:

  • حداقل مدرک كارشناسي

  • حداقل 3 سال سابقه كاری يا علمي مرتبط يا سابقه مديريتي

  • حداقل يک اختراع تايید شده

-3 چگونگی ايجاد شرکت های دانش بنیان

دانشگاهها و واحدهای پژوهشي پس از تصويب امکان تاسیس شركتهای دانش بنیان در آيیننامه ی مالي و معاملاتي خود در هیات امنا، ميتوانند شروع به تشکیل شركته ای دانش بنیان نمايند. هر شركت دانش بنیان به پیشنهاد تعدادی از اعضای هیات علمي و تصويب دانشگاه يا واحد پژوهشي تاسیس خواهد شد و يا توسط دانشگاه و واحد پژوهشي به اعضای هیات علمي پیشنهاد ميشود. دانشگاهها و واحدهای پژوهشي به صورت های زير مي توانند در شركتهای دانش بنیان سهامدار باشند:

  • به جهت اعتبار دانشگاه يا واحد پژوهشي، بخشي از سهام شركت دانشبنیان به نام دانشگاه يا واحد پژوهشي ميشود. ) حداقل 0 درصد (

  •  به دلیل استفاده از مورد يا موارد مشخصي از يافتههای پژوهشي دانشگاه يا واحد پژوهشي در شركت ، بخشي از سهام شركت با توافق سهامداران )دانشگاه يا واحد پژوهشي و ديگر سهامداران حقیقي يا حقوقي( به نام دانشگاه يا واحد پژوهشي ميشود. )در هر مورد استفاده، بنا بر ارزش موضوع استفاده شده، سهام مربوطه ميتواند از 1 تا 155 درصد باشد.(

  •  به علت سرمايه گذاری مستقیم دانشگاه، بخشي از سهام شركت دانش بنیان به نام دانشگاه است. )درصد، متناسب با میزان سرمايهگذاری است.(

  • به جهت خدمات ديگری كه دانشگاه به شركت دانشبنیان ارايه ميدهد، بخشي از سهام به نام دانشگاه ميشود. )متناسب با میزان خدمات(

  •  اگر شركت دانشبنیان دولتي باشد، بدون نیاز به ارايهی هیچ خدماتي، حداقل 05 درصد سهام به

نام دانشگاه يا واحد پژوهشي است.

  •  هر دانشگاه در سال نخست ميتواند يک شركت مادر تخصصي راه اندازی كند.

  •  ايجاد اين شركتها با همکاری شهرداریها يا مشاركت دانشگاههای منطقه در اولويت ميباشد.

تبصره 1: شركت دانشبنیان به صورت شركتي و مستقل از تشکیلات دانشگاه اداره ميشود و دانشگاه به میزان

سهامي كه در شركت دانشبنیان دارد، در مديريت آن تاثیرگذار بوده و در سود و ضرر آن شريک است.

تبصره 2: سازمانهای حقوقي )خصوصي يا دولتي( خارج از دانشگاه، متناسب با میزان سرمايهگذاری خود، ميتوانند سهامدار شركت دانشبنیان باشند. )شکلگیری شركتهای دانشبنیان با مشاركت صنايع دولتي يا خصوصي و دستگاهها و سازمانهای اجرايي در موفقیت آن ها تاثیر دارد.( در صورتي كه بیش از 05 درصد سهام اينگونه شركتها دولتي باشد، بايد به تصويب هیات وزيران برسد.

تبصره 3: ريیس و معاونین دانشگاه و واحد پژوهشي در زمان تصدی مسوولیت، ميتوانند سهامدار شركت های دانشبنیان شوند؛ و لیکن هیات مديره و مديرعاملي اينگونه شركتها را تا زمان تصدی مسوولیت نمي توانند داشته باشند.

تبصره 4: در شركتهای دانشبنیان خصوصي، اعضای هیات علمي دانشگاهها و واحدهای پژوهشي، متناسب

با میزان وقتگذاری و نوع فعالیت در شركت )علاوه بر انجام وظايف دانش بنیان( يا متناسب با میزان مشاركت در مالکیت فکری موضوعي كه در شركت استفاده ميشود و يا متناسب با میزان سرمايهگذاری واقعي )نه اسمي( كه در شركت دارند، سهامدار ميشوند.

تبصره 5: در شركتهای دانشبنیان خصوصي، افراد حقیقي داخل يا خارج از دانشگاه يا واحد پژوهشي )غیر

از اعضای هیات علمي( ميتوانند به دلايل خاص و يا شرايطي كه دانشگاه يا واحد پژوهشي تعیین ميكند، صاحب بخشي از سهام شوند.

تبصره 6: برای ايجاد شركتهای دانشبنیان كه اعضای هیات علمي، صد در صد مالکیت را دارند، نیازی به تصويب دانشگاه نیست و احراز عضويت علمي متقاضیان تاسیس شركت كافي است.

-4 حمايت ها و تسهیلات قابل اعطا به شرکت ها و مؤسسات دانش بنیان

  • معافیت از پرداخت مالیات، عوارض، حقوق گمركي، سود بازرگاني و عوارض صادراتي به مدت 10 سال.

  • تامین تمام يا بخشي از هزينهی تولید، عرضه يا به كارگیری نوآوری و فناوری با اعطای تسهیلات كم بهره يا بدون بهره بلندمدت و يا كوتاه مدت بر طبق عقود شرعي.

  • اولويت استقرار واحدهای پژوهشي، فناوری و مهندسي و تولیدی شركتها و مؤسسات دانش بنیان موضوع اين قانون در محل پارکهای علم و فناوری، مراكز رشد، مناطق ويژه اقتصادی و يا مناطق ويژه علم و فناوری.

  •  اولويت واگذاری تمام يا بخشي از سهام مراكز و مؤسسات پژوهشي دولتي قابل واگذاری بر اساس ضوابط قانون اصلاح موادی از قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعي و فرهنگي جمهوری اسلامي ايران و اجرای سیاستهای كلي اصل چهل و چهارم قانون اساسي به شركتها و مؤسسات دانش بنیان موضوع اين قانون.

  •  ايجاد پوشش بیمهای مناسب برای كاهش خطرپذيری محصولات دستاوردهای دانش، نوآوری و فناوری در تمام مراحل تولید، عرضه و به كارگیری.

 همچنین در ماده 17 قانون برنامه پنجم توسعه كشور دولت مجاز است به منظور توسعه و انتشار فناوری و حمايت از شركت های دانش بنیان اقدامات زير را انجام دهد:

الف- حمايت مالي از پژوهش های تقاضا محور مشترک با دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي، پژوهشي و فناوری و حوزه های علمیه در موارد ناظر به حل مشکلات موجود كشور مشروط به اين كه حداقل پنجاه درصد از هزينه های آن را كارفرمای غیردولتي تامین  و تعهد كرده باشد.

ب- حمايت مالي و تسهیل شکل گیری و توسعه شركت های كوچک و متوسط خصوصي و تعاوني كه در زمینه تجاری سازی دانش و فناوری به ويژه تولید محصولات مبتني بر

فناوری های پیشرفته و صادرات خدمات فني و مهندسي فعالیت مي كنند و نیز حمايت از راه اندازی مراكز رشد و پارک های علم و فناوری از طريق بخش غیردولتي.

ج- حمايت های قانوني لازم در راستای تشويق طرف های خارجي قراردادهای بین المللي و سرمايه گذاری خارجي برای انتقال دانش فني و بخشي از فعالیت های تحقیق و توسعه مربوط به داخل كشور و انجام آن با مشاركت شركت های داخلي

د-  حمايت مالي از ايجاد و توسعه بورس ايده و بازار فناوری به منظور استفاده از ظرفیت های علمي در جهت پاسخگويي به نیاز بخش های صنعت، كشاورزی و خدمات.

د- حمايت مالي از پايان نامه ها و رساله های دانشجويي در راستای ارتقاء بهره وری و حل مشکلات كشور

و  تامین و پرداخت بخشي از هزينه ثبت اختراعات، تولید دانش فني و حمايت مالي از تولیدكنندگان برای خريد دانش فني و امتیاز اختراعات.

§ تبصره 1 دستگاه های اجرايي مکلفند امکانات و تجهیزات پژوهشي و تحقیقاتي، آزمايشگاه ها و كارگاه ها را با نرخ ترجیحي در اختیار موسسات و شركت های دانش بنیان مورد تايید شورای عالي علوم، تحقیقات و فناوری در چهارچوب مصوبه هیات وزيران قرار دهند.

§ تبصره 2 در راستای توسعه و انتشار فناوری به دستگاه های اجرايي اجازه داده مي شود مالکیت فکری، دانش فني و تجهیزاتي را كه در چهارچوب قرارداد با دانشگاه ها و موسسات پژوهشي و فناوری دولتي ايجاد و حاصل شده است به دانشگاه ها و موسسات يادشده واگذار نمايند.

§ تبصره 3 سازمان ثبت اسناد و املاک كشور موظف است صرفا پس از ارايه گواهي ممیزی علمي اختراعات از سوی مراجع ذی صلاح نسبت به ثبت اختراعات اقدام نمايد.

§ تبصره 4 اعضای هیات علمي مي توانند با موافقت هیات امنا همان دانشگاه نسبت به تشکیل موسسات و شركت های صددرصد خصوصي دانش بنیان اقدام و يا در اين موسسات و شركت ها مشاركت نمايند. اين موسسات و شركت ها برای انعقاد قرارداد پژوهشي مستقیم و يا غیرمستقیم با دستگاه های اجرايي، مشمول قانون منع مداخله كاركنان در معاملات دولتي و تغییرات بعدی آن نیستند.

-5 اهداف شرکت های دانش بنیان

· جذب و تبديل ايده ها به محصول و مشاغل پايدار.

· هم افزايي علم و ثروت )تجاری سازی علم و دانش(.

· تجاری سازی يافته های پژوهشي و تحقیقاتي.

· توانمندسازی دانش آموختگان به منظور ورود به فضای كسب وكار.

· حمايت، هدايت و سمت دهي در جهت نوآوری ها و تولید فناوری های برتر.

· ايجاد زمینه برای به كارگیری هرچه بیشتر توانمندی های دانشگاه ها و واحدهای پژوهشي در

جامعه.

· ترغیب متخصصین، نوآوران، مخترعان، اعضای هیات علمي دانشگاه ها و واحدهای پژوهشي برای

فعالیت های بیشتر در رفع نیازهای جامعه برای ترويج فرهنگ تجاری سازی در دانشگاه ها و مراكز

پژوهشي.

· تشويق بنگاه های اقتصادی و دستگاه های اجرايي به بهره گیری از يافته های پژوهشي و فناوری های

شکل يافته در مراكز پژوهشي.

· ارتقای فرهنگ عمومي كارآفريني.

-6 زمینه های فعالیت شرکت های دانش بنیان

· انجام پژوهشهای كاربردی و توسعهای.

· ارايه خدمات تخصصي و مشاورهای )خدمات علمي ، تحقیقاتي و فني(.

· تولید محصولات با فناوری نوين )توسعه فناوری(.

· انجام خدمات نظارتي بر پروژههای پژوهشي، اجرايي و مشاورهای.

· ارايهی خدمات توسعهی كارآفريني.

· ايجاد مراكز رشد و خدمات ايجاد و توسعهی كسب وكار.

· ارايهی خدمات توسعهی محصول جديد.

· ارايهی خدمات ايجاد و توسعهی خوشههای كسب وكار.

· تشخیص فرصتهای كارآفريني.

· انجام خدمات توسعهی فناوری.

· انجام خدمات ورود كسب وكارها به بازار بین الملل و جهاني كردن آن ها.

· برنامهريزی و اجرای طرحهای توسعهی كارآفريني در سطوح ملي، منطقهای و محلي.

با توجه به تعريف و كاركردهای شركت های دانش بنیان، اين شركت ها، به عنوان بنگاه های اقتصاد دانش بنیان،

نقش محوری در ساختار اين نوع اقتصاد ايفا مي نمايد. شركت های دانش بنیان، با توجه به ويژگي های خود و پويايي و تطبیق با شرايط محیط پیراموني و انعطاف پذيری بالا، ظرفیت مناسبي برای روبه رو شدن با شرايط تحريم را دارا هستند. همچنین توزيع عادلانه تر ثروت، بر اساس شايسته سالاری در چنین شركت هايي، تاثیر زيادی در عدالت اقتصادی دارد و از سوی ديگر، با توجه به توانمندتر بودن اين شركت ها، در مقايسه با شركت های سنتي، سبب افزايش بهره وری و كارآمدی شركت های دولتي واگذارشده خواهد شد. علاوه بر اين، استراتژی عدم تمركز فعالیت های تولیدی در چند شركت بزرگ دولتي، مانع از تحريم آسان محصولات يا مواد اولیه ی شركت ها مي گردد. با توجه به اين كه يکي از عوامل اساسي رشد تولید سرانه ی ملي، اقتصاد دانش بنیان و بنگاه های اقتصادی دانش بنیان است، يکي از راهکارهای اساسي خودكفايي پايدار در محصولات استراتژيک، ارتقای فناوری و افزايش بهره وری عوامل تولید از طريق دانش بنیان نمودن اقتصاد و توسعه ی شركت های دانش بنیان است. يکي از اساسي ترين زيرساخت های اقتصاد دانش بنیان و پیش نیاز تحقق استراتژی شركت های دانش بنیان، سرمايه ی انساني خلاق، نوآور و دانشي است كه با توجه به تركیب جمعیتي كشور ايران و جمعیت بالای جوانان تحصیل كرده و نیروی انساني به عنوان بزرگ ترين و باارزش ترين سرمايه ی كشور، بايد مورد توجه قرار گیرد و بدين ترتیب، با توانمند نمودن و تشويق و زمینه سازی فعالیت آنان در قالب شركت های دانش بنیان، كشور توان رويارويي با هر گونه تهديد و تحريم اقتصادی را خواهد داشت.